{"id":93944,"date":"2023-09-03T11:53:49","date_gmt":"2023-09-03T11:53:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/?p=93944"},"modified":"2026-10-08T07:13:34","modified_gmt":"2026-10-08T07:13:34","slug":"notizen-zum-naturwein-auf-sizilien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/","title":{"rendered":"Appunti sul vino naturale in Sicilia"},"content":{"rendered":"<p>I viticoltori naturali sono ormai ben radicati sull'isola di Sicilia. Ma facciamo una breve digressione sulle persone che hanno reso possibile tutto questo.<\/p>\n\n\n\n<p>La storia del vino, come gran parte della storia umana, non \u00e8 una linea retta. Ha molte svolte e ogni percorso \u00e8 prezioso a modo suo. La Sicilia non fa eccezione, anzi, grazie alla sua posizione nel Mediterraneo, pu\u00f2 essere vista come un ottimo esempio. Crocevia di culture, con ecosistemi diversi e ricchi, l'isola \u00e8 sempre stata un luogo di sperimentazione.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"565\" src=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-1024x565.jpeg\" alt=\"Carta Nautica Del Mediterraneo Palazzo Ducale Venezia XVII secolo\" class=\"wp-image-93946\" srcset=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-1024x565.jpeg 1024w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-450x248.jpeg 450w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-600x331.jpeg 600w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-300x165.jpeg 300w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-768x423.jpeg 768w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-18x10.jpeg 18w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-1000x551.jpeg 1000w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-109x60.jpeg 109w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury-163x90.jpeg 163w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Carta-Nautica-Del-Mediterraneo_Palazzo_Ducale_Venezia_XVIIcentury.jpeg 1063w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Carta Nautica Del Mediterraneo - Palazzo Ducale Venezia XVII secolo<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-black ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\">\n<p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Contenuto<\/p>\n<span class=\"ez-toc-title-toggle\"><a href=\"#\" class=\"ez-toc-pull-right ez-toc-btn ez-toc-btn-xs ez-toc-btn-default ez-toc-toggle\" aria-label=\"Allinea la tabella dei contenuti\"><span class=\"ez-toc-js-icon-con\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewbox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewbox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseprofile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/div>\n<nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#Qualitat_zuerst\" >La qualit\u00e0 prima di tutto<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#Pioniere_des_sizilianischen_Naturweines\" >Pionieri del vino naturale siciliano<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#Die_Atna-Chronik\" >La cronaca dell'Etna<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#Das_Erbe\" >Il patrimonio<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Qualitat_zuerst\"><\/span>La qualit\u00e0 prima di tutto<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Nella viticoltura siciliana moderna, \u00e8 stato infatti Diego Planeta a far uscire la regione da una (troppo) lunga storia di vino di massa e sovrapproduzione. Nella seconda met\u00e0 degli anni Settanta, inizi\u00f2 a promuovere il vino di qualit\u00e0 e a sperimentare anche vitigni internazionali come Chardonnay, Merlot e Syrah. Il motto era: per farsi di nuovo un nome, bisogna competere con le stesse armi. In questo caso le armi erano i vitigni internazionali. Quando nel 1985 divenne presidente dell'IRVV (Istituto Regionale della Vite e del Vino), i viticoltori dell'isola erano pronti ad aprirsi alle influenze esterne sotto la sua guida. La Sicilia inizi\u00f2 il suo percorso per diventare la regione vinicola di qualit\u00e0 riconosciuta a livello internazionale che \u00e8 oggi.<\/p>\n\n\n\n<p>Mentre Diego Planeta sperimentava variet\u00e0 di uve internazionali, altri guardavano pi\u00f9 da vicino a ci\u00f2 che l'isola aveva da offrire.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pioniere_des_sizilianischen_Naturweines\"><\/span>Pionieri del vino naturale siciliano<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Nel 1980, un gruppo di amici, Giambattista Cilia, Giusto Occhipinti e Cirino Strano, fond\u00f2 la cantina COS a Vittoria. Viaggiarono anche in Toscana, Piemonte e Francia, ma la loro attenzione era rivolta ai vitigni autoctoni del loro paese, come il Frappato.<\/p>\n\n\n\n<p>Pi\u00f9 o meno nello stesso periodo, un'altra figura di spicco della viticoltura siciliana rileva l'azienda di famiglia: <a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/marco-de-bartoli\/\">Marco de Bartoli<\/a>. Er glaubte an die Wiederherstellung der Qualit\u00e4t von Marsala, aber sein Traum war zu gro\u00df, um in die engen Grenzen des Gesetzes und der Appellazione-Regeln zu passen. Sein \u201cUr-Marsala\u201d, ein nicht angereicherter Wein durfte die Bezeichnung \u201cMarsala\u201d nicht auf der Flasche tragen. Sein Passito di Pantelleria, <a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/bukkuram-sole-d-agosto-passito-di-pantelleria-doc-2022-marco-de-bartoli\/\">Bukkuram<\/a>, invece, \u00e8 stato un successo immediato: tradizionale, ma pi\u00f9 fruttato e meno ossidato.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Die_Atna-Chronik\"><\/span>La cronaca dell'Etna<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Non appena i semi della produzione di vino naturale sono stati gettati, alcuni hanno rivolto lo sguardo verso nuovi territori.<br>Benanti e il suo enologo Salvo Foti hanno iniziato a riscoprire l'Etna e il Nerello Mascalese nel 1988. Ma soprattutto Salvo Foti era pi\u00f9 di un enologo: suo nonno aveva vigneti sull'Etna, sentiva questa eredit\u00e0 e aggiungeva al processo di vinificazione l'amore e il rispetto per la montagna e la sua storia. Il suo progetto <a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/i-vigneri-di-salvo-foti\/\">\u201cI Vigneri\u201d<\/a> l'idea di preservare i vigneti porta dalla Maestranza dei Vigneri (un gruppo fondato a Catania nel 1435) all'odierna cultura del vino.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"952\" height=\"942\" src=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite.jpg\" alt=\"Castellaro Etna sito ufficiale\" class=\"wp-image-93947\" srcset=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite.jpg 952w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite-450x445.jpg 450w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite-100x100.jpg 100w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite-600x594.jpg 600w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite-300x297.jpg 300w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite-768x760.jpg 768w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite-12x12.jpg 12w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite-32x32.jpg 32w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite-61x60.jpg 61w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Castellaro_Etna_officialwebsite-91x90.jpg 91w\" sizes=\"auto, (max-width: 952px) 100vw, 952px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Sito ufficiale di Castellaro Etna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Non appena il sentiero \u00e8 stato liberato, altre persone si sono arrampicate sulle pendici della montagna.<br>Angezogen vom wachsenden Ruhm der \u00c4tna-Weine, begannen Anfang 2000 einige \u201cAusl\u00e4nder\u201d wie de Grazia aus den USA, Franchetti aus Rom und Frank Cornelissen aus Belgien mit ihren eigenen Projekten.<\/p>\n\n\n\n<p>In j\u00fcngster Zeit hat ein weiterer \u201cAusl\u00e4nder\u201d ein Weingut am \u00c4tna gegr\u00fcndet: <a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/massimo-lentsch\/\">Massimo Lentsch<\/a>.<br>Geboren in Bergamo, ist er einer von denen, die von der Insel \u201cadoptiert\u201d wurden. Massimo hat eindeutig ein Gesp\u00fcr f\u00fcr vulkanischen Boden. Er ist der Gr\u00fcnder der <a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/tenuta-di-castellaro\/\">Tenuta di Castellaro<\/a> sull'arcipelago di Lipari, dove svolge un notevole lavoro con il Corinto e la Malvasia delle Lipari, due vitigni autoctoni della regione. Il nuovo progetto sull'Etna \u00e8 iniziato nel 2018 e sta gi\u00e0 producendo un grande Nerello Mascalese.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"900\" src=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg\" alt=\"encelado sepolto sotto il monte etna Bernard Picart\" class=\"wp-image-93951\" srcset=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg 684w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731-450x592.jpeg 450w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731-600x789.jpeg 600w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731-228x300.jpeg 228w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731-9x12.jpeg 9w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731-46x60.jpeg 46w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731-68x90.jpeg 68w\" sizes=\"auto, (max-width: 684px) 100vw, 684px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Encelado sepolto sotto l'Etna - Bernard Picart<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Das_Erbe\"><\/span>Il patrimonio<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/occhipinti\/\" title=\"Acquista il vino Occhipinti\">Arianna Occhipinti<\/a> non ha bisogno di presentazioni. Ha fatto tesoro della lezione dello zio Giusto Occhipinti (COS) e ha trasformato il Frappato in un simbolo del terroir di Vittoria. \u00c8 probabilmente l'esempio pi\u00f9 chiaro di come le cose possano evolvere di generazione in generazione.<\/p>\n\n\n\n<p>Ihre \u201cEinstiegslinie\u201d <a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/sp68-bianco-igt-sicilia-2025-occhipinti\/\">SP68 Bianco<\/a> e <a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/sp68-rosso-igt-sicilia-2025-occhipinti\/\">SP68 Rosso<\/a> sono un cult del vino naturale a prezzi accessibili. I vostri imbottigliamenti monovitigno di Frappato sono ottimi. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"900\" height=\"599\" src=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1.jpeg\" alt=\"sito web occhipinti autore sconosciuto\" class=\"wp-image-93949\" srcset=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1.jpeg 900w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1-450x300.jpeg 450w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1-600x399.jpeg 600w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1-300x200.jpeg 300w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1-768x511.jpeg 768w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1-18x12.jpeg 18w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1-90x60.jpeg 90w, https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/occhipinti-website_author-unknown-1-135x90.jpeg 135w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ariana Occhipinti <br>(sito ufficiale, autore sconosciuto)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>In Val di Mazara, a Camporeale, abbiamo trovato l'azienda vinicola \u00ab<a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/case-alte\/\" class=\"do_not_translate\" data-no-auto-translation=\"\">Case Alte<\/a>\u00bb. Qui la nuova generazione pone maggiore enfasi sulla sostenibilit\u00e0 e sull'agricoltura biologica, senza rifiutare il dialogo con le vecchie generazioni che hanno fondato l'azienda. Un ciclo virtuoso di interazione tra passato e presente.<\/p>\n\n\n\n<p>La cantina <a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/vino-lauria\/\">Vino Lauria<\/a> si trova nel cuore della Sicilia, a 65 chilometri a sud-ovest di Palermo, ad Alcamo. Fu fondata nel 1958 dal nonno di Vito Lauria, ma dovette chiudere nel 1993 per problemi economici. Vito Lauria, profondamente legato alla sua terra, decise di rivitalizzare l'azienda. Dopo aver studiato viticoltura ed enologia all'Universit\u00e0 di Udine e aver lavorato per diversi anni nel nord Italia, nel 2005 \u00e8 tornato in Sicilia. <\/p>\n\n\n\n<p>Allo stesso tempo, ha lavorato in un'azienda vinicola locale e ha preparato la riapertura dell'attivit\u00e0 di famiglia. Ha lanciato il suo primo vino sul mercato nel 2010. Vito predilige l'agricoltura biologica e i vini riflettono il carattere e l'unicit\u00e0 della sua terra. I vini di Vino Lauria sono imbottigliati senza filtrazione n\u00e9 affinamento. La solforazione \u00e8 ridotta al minimo.<\/p>\n\n\n\n<p>Con il suo stile leggero, rappresenta la nuova Sicilia e dimostra che filigrana e freschezza non devono essere parole estranee nemmeno per il Nero d'Avola. Il miglior esempio \u00e8 il <a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/zio-paolo-doc-sicilia-2024-vino-lauria\/\">Zio Paolo Nero d'Avola<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Al termine di questa brevissima panoramica sulla situazione attuale del vino naturale in Sicilia, non posso che prendere in prestito l'ottimismo di Peter Seller nei panni di un giardiniere in Being There:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u201cSolange die Wurzeln nicht abgeschnitten werden, ist alles gut. Und im Garten wird alles gut sein\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\">- Scritto da Jonathan Gobbi e Mitja<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I viticoltori naturali sono ormai ben radicati sull'isola di Sicilia. Ma facciamo una breve digressione sulle persone che hanno reso possibile tutto questo. La storia del vino, come molte cose che riguardano l'uomo, non \u00e8 una linea retta. Ha molte svolte e ogni percorso \u00e8 prezioso a modo suo. Sicilia...&nbsp;<\/p>\n<div class=\"read-more-wrapper\"><a href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/\" class=\"button button-secondary\" rel=\"bookmark\">Per saperne di pi\u00f9 \u00bb<span class=\"screen-reader-text\">Appunti sul vino naturale in Sicilia<\/span><\/a><\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":93951,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"bwfblock_default_font":"","neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"[\"title\",\"meta\",\"content\",\"tags\",\"post-navigation\"]","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","neve_meta_reading_time":"","_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[2711,3559,3861],"class_list":["post-93944","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-geschichte-des-weins","tag-jonathan-gobbi","tag-natural-wines-of-sicily","show-hover"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Notizen zum Naturwein auf Sizilien &#187; Lebendige Weine<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Vom mutigen Aufbruch in Vittoria bis zur heutigen Terroir-Vielfalt zeichnen wir den Weg der Pioniere f\u00fcr Naturwein auf Sizilien nach\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"it_IT\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Notizen zum Naturwein auf Sizilien &#187; Lebendige Weine\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Vom mutigen Aufbruch in Vittoria bis zur heutigen Terroir-Vielfalt zeichnen wir den Weg der Pioniere f\u00fcr Naturwein auf Sizilien nach\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Lebendige Weine\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/facebook.com\/lebendigeweine\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-09-03T11:53:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-08T07:13:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"684\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"900\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Lebendige Weine\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@lebendigeweine\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@lebendigeweine\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Lebendige Weine\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/846322ed65e836d2646dd204da711097\"},\"headline\":\"Appunti sul vino naturale in Sicilia\",\"datePublished\":\"2023-09-03T11:53:49+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-08T07:13:34+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/\"},\"wordCount\":960,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg\",\"keywords\":[\"geschichte des weins\",\"jonathan gobbi\",\"natural wines of sicily\"],\"articleSection\":[\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"it-IT\",\"hasPart\":[{\"@type\":\"SiteNavigationElement\",\"name\":\"Table of Contents\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/it\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#ez-toc\",\"position\":1,\"hasPart\":[{\"@type\":\"SiteNavigationElement\",\"name\":\"Qualit\u00e4t zuerst\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/it\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#qualitat-zuerst\",\"position\":2},{\"@type\":\"SiteNavigationElement\",\"name\":\"Pioniere des sizilianischen Naturweines\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/it\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#pioniere-des-sizilianischen-naturweines\",\"position\":3},{\"@type\":\"SiteNavigationElement\",\"name\":\"Die \u00c4tna-Chronik\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/it\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#die-atna-chronik\",\"position\":4},{\"@type\":\"SiteNavigationElement\",\"name\":\"Das Erbe\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/it\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#das-erbe\",\"position\":5}]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/\",\"name\":\"Notizen zum Naturwein auf Sizilien &#187; Lebendige Weine\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg\",\"datePublished\":\"2023-09-03T11:53:49+00:00\",\"dateModified\":\"2026-10-08T07:13:34+00:00\",\"description\":\"Vom mutigen Aufbruch in Vittoria bis zur heutigen Terroir-Vielfalt zeichnen wir den Weg der Pioniere f\u00fcr Naturwein auf Sizilien nach\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"it-IT\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg\",\"width\":684,\"height\":900,\"caption\":\"enceladus buried underneath mount etna Bernard Picart\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/journal\\\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"lwn.de\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Appunti sul vino naturale in Sicilia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/\",\"name\":\"LEBENDIGE WEINE\",\"description\":\"Taste True Terroir.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"it-IT\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/#organization\",\"name\":\"LEBENDIGE WEINE\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"it-IT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/07\\\/lwn-jahrringe-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/07\\\/lwn-jahrringe-logo.png\",\"width\":700,\"height\":700,\"caption\":\"LEBENDIGE WEINE\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/facebook.com\\\/lebendigeweine\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/lebendigeweine\",\"https:\\\/\\\/instagram.com\\\/lebendigeweine\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.lebendigeweine.de\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/846322ed65e836d2646dd204da711097\",\"name\":\"Lebendige Weine\",\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/tinytasting.de\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Notizen zum Naturwein auf Sizilien &#187; Lebendige Weine","description":"Vom mutigen Aufbruch in Vittoria bis zur heutigen Terroir-Vielfalt zeichnen wir den Weg der Pioniere f\u00fcr Naturwein auf Sizilien nach","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/","og_locale":"it_IT","og_type":"article","og_title":"Notizen zum Naturwein auf Sizilien &#187; Lebendige Weine","og_description":"Vom mutigen Aufbruch in Vittoria bis zur heutigen Terroir-Vielfalt zeichnen wir den Weg der Pioniere f\u00fcr Naturwein auf Sizilien nach","og_url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/","og_site_name":"Lebendige Weine","article_publisher":"https:\/\/facebook.com\/lebendigeweine","article_published_time":"2023-09-03T11:53:49+00:00","article_modified_time":"2026-10-08T07:13:34+00:00","og_image":[{"width":684,"height":900,"url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Lebendige Weine","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@lebendigeweine","twitter_site":"@lebendigeweine","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/"},"author":{"name":"Lebendige Weine","@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/#\/schema\/person\/846322ed65e836d2646dd204da711097"},"headline":"Appunti sul vino naturale in Sicilia","datePublished":"2023-09-03T11:53:49+00:00","dateModified":"2026-10-08T07:13:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/"},"wordCount":960,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg","keywords":["geschichte des weins","jonathan gobbi","natural wines of sicily"],"articleSection":["Uncategorized"],"inLanguage":"it-IT","hasPart":[{"@type":"SiteNavigationElement","name":"Table of Contents","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#ez-toc","position":1,"hasPart":[{"@type":"SiteNavigationElement","name":"Qualit\u00e4t zuerst","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#qualitat-zuerst","position":2},{"@type":"SiteNavigationElement","name":"Pioniere des sizilianischen Naturweines","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#pioniere-des-sizilianischen-naturweines","position":3},{"@type":"SiteNavigationElement","name":"Die \u00c4tna-Chronik","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#die-atna-chronik","position":4},{"@type":"SiteNavigationElement","name":"Das Erbe","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#das-erbe","position":5}]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/","name":"Notizen zum Naturwein auf Sizilien &#187; Lebendige Weine","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg","datePublished":"2023-09-03T11:53:49+00:00","dateModified":"2026-10-08T07:13:34+00:00","description":"Vom mutigen Aufbruch in Vittoria bis zur heutigen Terroir-Vielfalt zeichnen wir den Weg der Pioniere f\u00fcr Naturwein auf Sizilien nach","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#breadcrumb"},"inLanguage":"it-IT","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg","contentUrl":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/enceladus-buried-underneath-mount-etna_Bernard-Picart_1731.jpeg","width":684,"height":900,"caption":"enceladus buried underneath mount etna Bernard Picart"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/journal\/notizen-zum-naturwein-auf-sizilien\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"lwn.de","item":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Appunti sul vino naturale in Sicilia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/#website","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/","name":"VINI VIVI","description":"Taste True Terroir.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"it-IT"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/#organization","name":"VINI VIVI","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"it-IT","@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/lwn-jahrringe-logo.png","contentUrl":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/lwn-jahrringe-logo.png","width":700,"height":700,"caption":"LEBENDIGE WEINE"},"image":{"@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/facebook.com\/lebendigeweine","https:\/\/x.com\/lebendigeweine","https:\/\/instagram.com\/lebendigeweine"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/#\/schema\/person\/846322ed65e836d2646dd204da711097","name":"Vini Vivi","sameAs":["http:\/\/tinytasting.de"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93944","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=93944"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93944\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":233898,"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93944\/revisions\/233898"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media\/93951"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=93944"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=93944"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lebendigeweine.de\/it\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=93944"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}